Nadzwyczajna zmiana stosunków.

Czasy mamy takie jakie mamy. Można rzec  – dość niepewne. Ta niepewność nie dotyczy tylko osób, którzy zajmują się dniem codziennym, czy też pracują na etatach, ale także firm, fundacji, stowarzyszeń, itp. W tzw. normalnym świecie funkcjonujemy tak, że na co dzień mamy nieraz zawarte umowy, realizujemy je i tyle. W trudnych czasach, różnie z tym bywa.

Natomiast jak to w życiu, zdarzają się czasami nadzwyczajne sytuacje, których nie można było przewidzieć. Nauczyła nas tego choćby pandemia. Kto by się spodziewał, że staniemy  w obliczu sytuacji, która skomplikowała, ograniczyła, a czasami nawet uniemożliwiła normalne życie dla wielu osób.

Obecna sytuacja także nie jest okresem wielkiej szczęśliwości. Wojna, która toczy się nieopodal naszej granicy, ludzkie dramaty, śmierć czyhająca zewsząd, powoduje także i u nas występują trudne i traumatyczne przeżycia.

Niezależnie od tego co powyżej napisałam  przekonaliśmy się także na własnej skórze, że wojna oddziałuje także na naszą gospodarkę. Ceny wzrastają z dnia na dzień, waluta nasza jest niestety bardzo słaba, a w portfelach przeciętnego obywatela coraz mniej pieniędzy.

Jak żyć? Co z zawartymi umowami? Jak wypełniać zobowiązania wynikające z tych umów?

Oczywiście nie są to proste sytuacje, ale warto podnieść, że być może w danej konkretnej sytuacji z pomocą przyjdzie tzw. klauzula rebus sic stantibus.

Po pierwsze odpowiem pokrótce co to jest za klauzula?

Klauzula rebus sic stantibus, można nazwać jako nadzwyczajną zmianę stosunków. Swoje odzwierciedlenie znajduje w art. 357.1 kodeksu cywilnego. Przepis ten powiada, że jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia połączone byłoby z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, Sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadą współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Przy orzeczeniu o rozwiązaniu umowy, Sąd może orzec o dokonaniu wzajemnych rozliczeń przez strony.

Co jest istotne?

Klauzula ta zdecydowanie ingeruje w zasadę swobody umów, która jest jedną z naczelnych zasad prawa cywilnego, zatem klauzulę tę można zastosować naprawdę w wyjątkowych sytuacjach.

Jakie muszą być spełnione warunki, aby moc tę klauzulę zastosować?

Tych warunków jest kilka i muszą wystąpić łącznie.

Mianowicie:

  1. musi wystąpić nadzwyczajna zmiana stosunków, które strony umowy nie były w stanie przewidzieć,
  2. wykonanie umowy byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami, albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą,
  3. strony nie mogły przewidzieć sytuacji, które opisane są powyżej.

Oczywiście jak zapewne Wiecie, choćby z moich wpisów, nie wszystko w przepisach jest jasno i precyzyjnie sformułowane. W tym przypadku też tak jest. Otóż, pojęcie „nadzwyczajna zmiana stosunków” nie zostało precyzyjnie zdefiniowane. Dlatego też dokonując oceny sytuacji, czy wystąpiła faktycznie nadzwyczajna zmiana stosunków bardziej trzeba kierować się dotychczasowym orzecznictwem, ale także doświadczeniem życiowym. Innymi słowy, musi wystąpić sytuacja, która jest nietypowa, nagła, rzadka, niemożliwa do przewidzenia. Muszą wystąpić dodatkowo nadmierne trudności w szczególności techniczne, logistyczne, finansowe, czy nawet może być zagrożone życie i zdrowie chcąc dalej realizować umowę. Musi także grozić rażąca strata dla jednej ze stron umowy, czyli innymi słowy że gdyby strona wykonywała zobowiązanie zgodnie z umową doprowadziłoby ją do większej straty niż ekwiwalent otrzymany przez drugą stronę wynikający ze świadczenia wzajemnego.

Jeśli te elementy, o których mowa powyżej łącznie wystąpią możliwe jest zastosowanie przedmiotowej klauzuli.

Pamiętać należy, że oceniając, czy klauzula rebus sic stantibus będzie miała zastosowanie, możemy ją analizować do każdego typu i rodzaju umowy, w tym także do umów zawieranych w obrocie gospodarczym.

Skierowanie sprawy do Sądu.

Jeśli przesłanki zostały spełnione, jedna ze stron umowy może skierować sprawę do Sądu, aby ten dokonał zmiany umowy. W takiej sytuacji Sąd wydając orzeczenie odniesie się, czy w ogóle są podstawy do dokonania takich zmian oraz w jakim zakresie.

Sąd jednak dokonując weryfikacji umowy musi kierować się dobrem obu stron, kierować się zasadami współżycia społecznego. Wydając orzeczenie o zmianie umowy Sąd określa, że oznacza inny sposób wykonania umowy, albo zmienia wysokość świadczenia, albo orzeka o rozwiązaniu umowy. Jeśli jest taka potrzeba Sąd orzeka również o dokonaniu wzajemnych rozliczeń stron.

Zatem warto dokonać analizy, czy dzisiejsze czasy w konkretnym przypadku i przy konkretnej umowie dają podstawę do zastosowania opisanej powyżej klauzuli? Myślę, że warto poświęcić temu uwagę, aby zawarte umowy nie spędzały nam sen z powiek. Pozdrawiam i miłego dnia.

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s