Influencer poleca.

Influencer poleca, Ty kupujesz, a produkt okazuje się bublem. Kto za to odpowiada?

Piękne zdjęcie, zachwycający uśmiech, kilka entuzjastycznych zdań i zapewnienie, że „to najlepszy produkt, jaki kiedykolwiek miałam”. Do tego kod rabatowy, informacja o wyjątkowej promocji i link, w który wystarczy kliknąć. Influencer poleca, obserwujący kupują, a firma liczy zyski. Wszystko wygląda pięknie  przynajmniej do momentu, kiedy okazuje się, że cudowny krem uczula, urządzenie przestaje działać po tygodniu, a reklamowany preparat nie spełnia żadnej z obietnic.

Wtedy pojawia się pytanie, kto właściwie ponosi odpowiedzialność? Sprzedawca, producent, firma, która zapłaciła za reklamę, czy może influencer, który z takim przekonaniem zachwalał produkt?

Czy osoba, której ufamy, bo od lat oglądamy jej relacje, słuchamy porad i śledzimy codzienne życie, może ponosić odpowiedzialność za to, że pod wpływem jej rekomendacji wydaliśmy pieniądze na coś, co okazało się zupełnie inne, niż nam obiecywano?

Zacznijmy od początku.

Reklama, która udaje prywatną rekomendację.

Influencer pokazuje nowy kosmetyk, suplement, urządzenie do pielęgnacji, ubranie albo sprzęt kuchenny lub inne rzeczy. Opowiada, jak bardzo jest zadowolony, jak zmieniło się jego życie od czasu zakupu i dlaczego wszyscy powinni mieć ten produkt. Wydaje się super.

Tylko nie zawsze dowiadujemy się, że za takim entuzjazmem stoi umowa reklamowa, wynagrodzenie, prowizja od sprzedaży albo darmowy produkt.

Tymczasem odbiorca powinien wiedzieć, ba, nawet musi wiedzieć, czy ogląda niezależną opinię, czy przekaz komercyjny. To jest dlatego ważne, bo nie chodzi o drobiazg, lecz o możliwość świadomego podjęcia decyzji i wydania swoich pieniędzy.

Zgodnie z ustawą  o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym, nieuczciwe może być między innymi działanie wprowadzające konsumenta w błąd, a także zaniechanie wprowadzające w błąd, polegające na pominięciu istotnych informacji. Znaczenie ma również przepis ustawy, który wymienia praktyki uznawane za nieuczciwe w każdych okolicznościach. Wśród nich znajduje się posługiwanie się kryptoreklamą.

Warto w tym miejscu wspomnieć o rekomendacjach Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczących oznaczania treści reklamowych przez influencerów.

UOKiK wskazuje, że jeżeli twórca otrzymuje korzyść materialną za publikację promującą produkt lub usługę, powinien odpowiednio oznaczyć materiał. Dotyczy to nie tylko pieniędzy, ale również barteru, czyli na przykład otrzymania kosmetyków, odzieży czy sprzętu w zamian za promocję. Oznaczenia wymagają także publikacje z linkami afiliacyjnymi, jeżeli influencer czerpie z nich korzyści.

Wobec tego, nie wystarczy, że gdzieś na końcu opisu pojawi się niewielki hashtag, którego trzeba szukać z lupą. Odbiorca powinien bez trudu rozpoznać reklamowy charakter publikacji.

Co ważne, nie każda pozytywna opinia o produkcie musi być reklamą. Jeżeli ktoś kupił go samodzielnie, nie otrzymał żadnej korzyści i nie jest związany współpracą z marką, może po prostu dzielić się własnymi doświadczeniami.

Problem zaczyna się wtedy, gdy komercyjny charakter przekazu jest ukrywany.

Kupiłaś produkt i okazał się bublem. Do kogo z reklamacją?

Tutaj sprawa jest już bardziej konkretna.

Jeżeli kupiłaś produkt od przedsiębiorcy, to zasadniczo właśnie do sprzedawcy kierujesz reklamację z tytułu niezgodności towaru z umową. Sprzedawca odpowiada za to, że towar jest zgodny z umową, ma właściwości, których można rozsądnie oczekiwać, nadaje się do celu, do którego jest przeznaczony, odpowiada opisowi przedstawionemu przed zakupem.

Co szczególnie istotne w kontekście reklam influencerów uwzględnia także publiczne zapewnienia dotyczące towaru, składane między innymi w reklamie. Jeżeli towar nie odpowiada takim zapewnieniom, może to stanowić niezgodność towaru z umową. Przepis przewiduje jednak wyjątki, między innymi gdy sprzedawca wykaże, że nie wiedział i rozsądnie nie mógł wiedzieć o danym zapewnieniu, zostało ono odpowiednio sprostowane przed zawarciem umowy albo nie mogło wpłynąć na decyzję zakupową.

Oczywiście nie oznacza to, że każda przesadna pochwała influencera automatycznie wiąże sprzedawcę. Trzeba ustalić, czy dane zapewnienie dotyczyło właściwości produktu, czy miało charakter reklamowy i czy można je przypisać sprzedawcy lub osobie działającej w jego imieniu.

Jeżeli produkt jest niezgodny z umową, konsument może w pierwszej kolejności żądać jego naprawy albo wymiany. Jeżeli sprzedawca odmówi, nie wykona obowiązków, nie usunie niezgodności albo wystąpi inna przesłanka konsument może żądać obniżenia ceny lub odstąpić od umowy, jeżeli niezgodność jest istotna. Przy istotnej niezgodności można od razu skorzystać z tych dwóch ostatnich uprawnień.

Warto pamiętać, że sprzedawca odpowiada za brak zgodności towaru z umową istniejący w chwili dostarczenia i ujawniony w ciągu dwóch lat od tej chwili. Jeżeli niezgodność ujawni się w tym okresie, ustawa wprowadza domniemanie, że istniała już w chwili dostarczenia towaru, chyba że zostanie udowodnione inaczej lub domniemania nie można pogodzić ze specyfiką towaru albo charakterem niezgodności.

Sprzedawca ma 14 dni na odpowiedź na reklamację. Jeżeli nie odpowie w tym terminie, uważa się, że uznał reklamację.

Jeżeli zakup został dokonany przez internet, konsument co do zasady ma prawo odstąpić od umowy w ciągu 14 dni bez podawania przyczyny. To ważne, że nie musi wtedy wykazywać żadnej wady produktu ani tłumaczyć, dlaczego zmienił zdanie.

Ważne, że prawo odstąpienia od umowy zawartej na odległość i reklamacja z powodu niezgodności towaru z umową to dwa różne uprawnienia. Nie należy ich ze sobą mylić. Pamiętaj o tym.

No, ale  co z influencerem? Czy można domagać się od niego pieniędzy?

Poczekaj, przeczytaj, bo to nie jest takie proste. Wielu konsumentów zakłada, że influencer jest całkowicie poza odpowiedzialnością, ponieważ nie sprzedał produktu, nie wystawił faktury i nie przyjął zapłaty za towar. Niektórzy uważają wręcz odwrotnie, skoro reklamował, prezentował, to niech teraz płaci. Tymczasem nie jest to takie oczywiste.

Prezes UOKiK w swoich materiałach,  poradnikach wprost zwraca uwagę, że influencer może odpowiadać za nieuczciwe działania reklamowe, niezależnie od odpowiedzialności sprzedawcy. Jednakże ta odpowiedzialność jest określona.

Podstawą prawną jest tutaj przede wszystkim ustawa o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym.

Przepis ten przewiduje, że konsument, którego interes został zagrożony lub naruszony przez nieuczciwą praktykę rynkową, może domagać się między innymi zaniechania tej praktyki, usunięcia jej skutków, złożenia odpowiedniego oświadczenia, obniżenia ceny, a także naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych.

W szczególności ustawa wskazuje możliwość żądania unieważnienia umowy z obowiązkiem wzajemnego zwrotu świadczeń oraz zwrotu przez przedsiębiorcę kosztów związanych z nabyciem produktu.

Oczywiście nie oznacza to, że każda nieudana rekomendacja daje automatycznie prawo do żądania zwrotu pieniędzy od influencera. Trzeba wykazać, że doszło do nieuczciwej praktyki, że interes konsumenta został naruszony lub zagrożony oraz że istnieją podstawy do przypisania danemu podmiotowi odpowiedzialności. Znaczenie ma również ustalenie, kto konkretnie stosował nieuczciwą praktykę i jaki był udział influencera w nieuczciwym

Co zrobić, jeśli poczujesz się oszukana?

Załóżmy następującą sytuację. Popularna influencerka zachwala urządzenie do pielęgnacji twarzy. W filmie przekonuje, że stosuje je od kilku miesięcy, że efekty są spektakularne i że urządzenie jest bezpieczne dla każdego. Pokazuje zdjęcia „przed i po”, podaje kod rabatowy i zachęca do zakupu. Kupujesz urządzenie za 1500 zł. Po kilku użyciach okazuje się, że nie działa zgodnie z opisem, a producent nie potrafi wyjaśnić, skąd wzięły się obietnice dotyczące jego skuteczności.

Co możesz zrobić?

Po pierwsze, zabezpiecz dowody.

To bardzo ważny etap, którego nie należy lekceważyć. Internet ma tę właściwość, że treści potrafią znikać szybciej niż promocja na ulubiony kosmetyk.

Zrób zrzuty ekranu reklamy, zachowaj nagranie, jeżeli jest to możliwe, zapisz adres publikacji, nazwę profilu influencera, datę jej zamieszczenia i treść obietnic reklamowych. Zabezpiecz również stronę sklepu, opis produktu, warunki promocji, korespondencję ze sprzedawcą oraz potwierdzenie zapłaty.

Szczególnie ważne jest zachowanie tych fragmentów reklamy, które mogły wpłynąć na Twoją decyzję zakupową. Jeżeli influencer zapewniał, że produkt jest odpowiedni dla alergików, usuwa określone problemy zdrowotne albo ma konkretne właściwości, trzeba zachować właśnie te zapewnienia.

Pamiętaj, nie wyrzucaj również opakowania, instrukcji ani samego produktu. Mogą być potrzebne do reklamacji, a czasami także do wykazania, że produkt nie odpowiadał przedstawionemu opisowi.

Po drugie, ustal, kto jest sprzedawcą.

Sprawdź, z kim zawarłaś umowę. Należy pamiętać, że nie zawsze jest to firma, której nazwę widziałaś w reklamie. Influencer mógł jedynie przekierować Cię do sklepu internetowego innego przedsiębiorcy.

Dane sprzedawcy powinny znajdować się w potwierdzeniu zamówienia, regulaminie sklepu i dokumentach sprzedaży.

To właśnie do niego w pierwszej kolejności kierujesz reklamację, jeżeli produkt jest niezgodny z umową.

Dowodem zakupu może być  potwierdzenie płatności, korespondencja dotycząca zamówienia czy potwierdzenie jego realizacji.

Po trzecie, złóż reklamację albo odstąp od umowy.

Jeżeli produkt jest wadliwy lub nie odpowiada umowie, złóż reklamację z tytułu niezgodności towaru z umową. Opisz dokładnie, na czym polega problem, kiedy się ujawnił i czego żądasz.

Jeżeli zakup był internetowy i nie minął jeszcze ustawowy termin te 14 dni, rozważ również odstąpienie od umowy bez podawania przyczyny. Myślę, że to jest najlepsze rozwiązanie, jeśli masz jeszcze ten termin, bo odstępujesz, nie uzasadniasz i sprawa załatwiona.

Po czwarte, napisz do influencera.

To krok, o którym konsumenci często zapominają.

Jeżeli uważasz, że influencer rozpowszechniał nieprawdziwe informacje, wprowadził Cię w błąd albo przypisał produktowi nieistniejące właściwości, możesz skierować do niego bezpośrednie wezwanie.

W piśmie warto wskazać konkretną publikację, przytoczyć zakwestionowane zapewnienia, opisać, w jaki sposób wpłynęły na Twoją decyzję zakupową, oraz wyjaśnić, na czym polega poniesiona szkoda.

Możesz powołać się na ustawę o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym i przedstawić swoje żądanie, w tym żądanie naprawienia szkody, jeżeli istnieją ku temu podstawy.

Pamiętaj, nie wystarczy jednak napisać „Poleciłaś mi bubel, więc oddaj pieniądze”. Trzeba wykazać, dlaczego konkretna publikacja stanowiła nieuczciwą praktykę i jaki miała związek z poniesioną stratą. Zatem warto skonsultować się z prawnikiem, żeby stwierdzić, czy są w ogóle jakieś podstawy do kierowania wezwań do takiej osoby. Możesz też skorzystać z pomocy Rzecznika. To jest opisane w punkcie poniżej.

Po piąte, zgłoś sprawę do UOKiK.

Jeżeli podejrzewasz, że influencer prowadzi nieuczciwą działalność reklamową, możesz zawiadomić Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których reklamy są systematycznie ukrywane, odbiorcy są wprowadzani w błąd, produkty otrzymują nieprawdziwe opisy albo konsumenci są nakłaniani do zakupów przy wykorzystaniu nieuczciwych praktyk.

Zawiadomienie powinno zawierać możliwie konkretne informacje: nazwę profilu, adres publikacji, opis zachowania i posiadane dowody.

Warto jednak pamiętać o jednej rzeczy: UOKiK nie jest sądem rozstrzygającym indywidualne roszczenia o zwrot pieniędzy. Urząd może podjąć działania w interesie publicznym, przeprowadzić postępowanie i w określonych przypadkach nałożyć karę na przedsiębiorcę. Samo zawiadomienie nie oznacza automatycznego odzyskania pieniędzy przez konsumenta.

Po szóste , skorzystaj z pomocy rzecznika konsumentów.

Jeżeli sprzedawca odmawia uznania reklamacji, influencer nie odpowiada na wezwanie, a firma twierdzi, że za wszystko odpowiada producent, nie musisz pozostawać z problemem sama.

Możesz zwrócić się do miejskiego lub powiatowego rzecznika konsumentów. Pomoc rzecznika jest bezpłatna. Może on udzielić porady prawnej, pomóc w przygotowaniu pisma, a w odpowiednich sytuacjach wystąpić do przedsiębiorcy w sprawie ochrony praw konsumenta.

Możesz również skorzystać z pomocy organizacji konsumenckich, mediacji lub postępowania polubownego przy właściwym podmiocie uprawnionym do rozwiązywania sporów konsumenckich.

Jeżeli sprawa nie zostanie rozwiązana, pozostaje droga sądowa.

Czy influencer może powiedzieć: „To nie moja wina, ja tylko reklamowałam”?

To chyba najważniejsze pytanie w całej tej historii.

Oczywiście influencer nie odpowiada automatycznie za każdą wadę produktu.  Przecież nie jest producentem, sprzedawcą ani laboratorium badawczym. Zatem nie można wymagać, aby osobiście sprawdzał każdą właściwość reklamowanego urządzenia czy kosmetyku.

Ważne jest  jednak to, że nie może bez konsekwencji rozpowszechniać nieprawdziwych informacji, wymyślać rezultatów stosowania produktów, udawać niezależnego użytkownika, gdy w rzeczywistości realizuje płatną kampanię, czy przypisywać produktom właściwości, których te produkty nie posiadają.

Na koniec, zanim klikniesz „kupuję”

Warto zawsze zachować rozsądek, szczególnie wtedy, gdy ktoś obiecuje spektakularne efekty, gwarantuje szybkie rozwiązanie problemu, powołuje się na własne doświadczenia, a jednocześnie zachęca do natychmiastowego zakupu.

Sprawdź, kto sprzedaje produkt, poszukaj niezależnych opinii, przeczytaj regulamin sklepu i nie podejmuj decyzji wyłącznie dlatego, że osoba, którą lubisz i której ufasz, zapewnia, że coś jest rewelacyjne.

Jeszcze jedno, jeśli ktoś zarabia na Twoim zaufaniu, powinien pamiętać, że zaufanie to nie tylko narzędzie marketingowe. To także odpowiedzialność.

Skomentuj