Prawo w erze cyfrowej. Jeszcze kilkanaście czy nawet kilka lat temu nie przyszło mi do głowy, że będę zajmowała się odsłoną prawa w tzw. erze cyfrowej.

Pamiętam moje początki z tą szacowną dziedziną życia, gdzie wszystko pisało się ręcznie, wiedzę zdobywało się z książek, a kontakt ze światem był przez telefon stojący na biurku. Oj, łza się w oku kręci, jak sobie przypomnę zamierzchłe czasy.

„Ale to już było i nie wróci więcej”, jak w słowach piosenki Pani Maryli Rodowicz.

Zatem co niosą nam w darze obecne czasu?

Dużo, przede wszystkim bardzo dynamiczny rozwój nowych technologii. Oczywiście nowe technologie weszły do naszego życia już jakiś czas temu, ale dopiero od niedawna tak intensywnie „bombardują” nie tylko biznes, ale też życie prywatne.

Rozwój nowych technologii, takich jak sztuczna inteligencja, blockchain, big data czy Internet Rzeczy (IoT), stawia przed systemem prawnym liczne wyzwania. Póki co tworzenie nowych praw w wielu krajach jest procesem dość skomplikowanym, w Polsce też. Oczywiście nie chodzi mi o Państwa, które nie podlegają regułom demokratycznym, bo każdy wie, jak to wówczas wygląda, a chodzi mi o demokracje. Zazwyczaj dzieje się tak, że  prawo podąża za rzeczywistością, a nie rzeczywistość za prawem. Notabene ta reguła wydaje się być logiczna.

Wobec tego w Polsce, jak i w innych krajach, konieczne jest dostosowanie obowiązujących regulacji do zmieniającego się otoczenia technologicznego. Oczywiście istnieją regulacje, które w tym świecie cyfrowym mają jak najbardziej zastosowanie, bo to nie jest tak, że jesteśmy całkowicie bezbronni, a nowe technologie mogą sobie hulać jak im się podoba. Na szczęście tak nie jest, ale wiele przepisów brakuje, bo powstają nowe obszary, które wymagają regulacji prawnych.

Co zatem mamy na dzisiaj?

Mamy bardzo istotne regulacje dotyczące ochrony danych osobowych, bowiem jednym z najważniejszych aspektów prawnych w obszarze nowych technologii jest właśnie ochrona danych osobowych.

W Polsce stosuje się rozporządzenie o ochronie danych osobowych znane jako RODO (GDPR), które obowiązuje od 2018 roku. RODO wprowadza szereg zasad dotyczących przetwarzania danych, w tym obowiązek uzyskania zgody od osób, których dane są przetwarzane, prawo do bycia zapomnianym, a także zasady dotyczące bezpieczeństwa danych.

Natomiast wyzwaniem dla polskiego prawa jest konieczność dostosowania regulacji do nowych technologii, które często operują na dużych zbiorach danych i mogą mieć wpływ na prywatność użytkowników.

Kolejnym obszarem regulacji prawnych związanych z nowymi technologiami jest prawo autorskie. W dobie cyfryzacji i powszechnej dostępności treści multimedialnych staje przed nami pytanie o to, jak chronić twórczość artystyczną i intelektualną w Internecie. Polska implementacja dyrektywy unijnej o prawie autorskim na jednolitym rynku cyfrowym, która weszła w życie w 2021 roku, wprowadza dodatkowe obowiązki dla platform internetowych. Natomiast nie jest to wystarczające.

W ogóle ta dziedzina prawa, zapewne będzie się w przyszłości bardzo zmieniała i zapewne będą wprowadzane nowości. Jednym z wyzwań jest zbalansowanie interesów twórców z wolnością dostępu do informacji i zasobów kulturowych, ale także chronienie autorów.

Wreszcie przyjdzie też czas na odpowiedź, czy np. sztuczna inteligencja, która napisze choćby książkę jest autorem w rozumieniu tego prawa ze wszystkimi wynikającymi z tego konsekwencjami, czy też nie.

W kontekście nowych technologii istotne jest także prawo cywilne, zwłaszcza regulacje dotyczące umów elektronicznych. W Polsce, na podstawie Kodeksu cywilnego oraz ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, ustanowione zostały zasady zawierania umów online. Wyzwania w tym zakresie dotyczą m.in. kwestii bezpieczeństwa transakcji, regulacji dotyczących e-płatności oraz odpowiedzialności dostawców usług. Liczyć się jednak należy z tym, że w tym zakresie mogą z uwagi na nowości technologiczne czekać nas duże zmiany.

Jednym z największych wyzwań dla polskiego prawa jest jednak szybkość, z jaką rozwijają się nowe technologie. Często zdarza się, że regulacje prawne są spóźnione w stosunku do realiów rynkowych. Legislatorzy muszą zatem reagować na zmiany w sposób elastyczny i szybki, co często jest utrudnione przez skomplikowane procedury legislacyjne, o czym wspomniałam powyżej.

Nowe technologie wpływają nie tylko na określone branże, ale także na wiele obszarów życia codziennego. Wymaga to współpracy pomiędzy różnymi dziedzinami prawa, takimi jak prawo cywilne, karne czy administracyjne. Brak odpowiedniej komunikacji między nimi może prowadzić do luk, które niestety mogą być wykorzystywane przez osoby działające w złej wierze.

Kolejnym ważnym wyzwaniem jest ochrona praw konsumentów w erze cyfrowej. To naprawdę jest problem dość poważny, Wzrost e-commerce i obecność platform internetowych stawia nowe pytania o to, jak zabezpieczyć interesy konsumentów, zwłaszcza w kontekście transakcji międzynarodowych. Regulacje dotyczące reklamacji, zwrotów czy odpowiedzialności sprzedawcy w internecie potrzebują ujednolicenia i dostosowania do specyfiki cyfrowego środowiska. Pamiętać zawsze należy, że konsument ma zdecydowanie słabszą pozycję na rynku w stosunku do firm, banków, urzędów, itp., i zatem powinny być mu przyznane regulacje szczególnie go chroniące.

Regulacje prawne w Polsce dotyczące nowych technologii są wciąż w fazie rozwoju. Ochrona danych osobowych, prawo autorskie, zasady dotyczące umów elektronicznych oraz ochrona praw konsumentów to kluczowe obszary, które wymagają szczególnej uwagi.

W obliczu wyzwań związanych z szybkością zmian technologicznych i potrzebą współpracy polski system prawny stoi przed zadaniem dostosowania się do nowej rzeczywistości, aby skutecznie regulować obszar nowych technologii i chronić interesy wszystkich uczestników rynku.

No i taki to mamy świat i erę cyfrową.

Chcąc odpocząć od tego najczęściej wybieram się na łono natury i tam leżąc na hamaku odpoczywam wśród drzew, bez telefonu, komputera, sztucznej inteligencji i Bóg wie jeszcze czego. Polecam, warto.

Pozdrawiam i do miłego.