Przedawnienie roszczeń w prawie cywilnym – co warto wiedzieć i jak nie stracić swoich praw.

Czy można np. dochodzić zapłaty po upływie kilku lat?

Czy po określonym czasie dług naprawdę znika?

Odpowiedzi na te pytania kryją się w instytucji przedawnienia – jednym z fundamentów prawa cywilnego.

W tym artykule wyjaśnię, czym jest przedawnienie, jakie obowiązują terminy i jak można przerwać lub zawiesić bieg przedawnienia, by nie stracić szansy na dochodzenie roszczenia.

Czym jest przedawnienie?

Przedawnienie to mechanizm prawny, który ogranicza w czasie możliwość dochodzenia roszczeń przed sądem. Po upływie określonego terminu dłużnik może skutecznie uchylić się od zapłaty – podnosząc zarzut przedawnienia.

Przedawnienie nie powoduje, że roszczenie „znika”. Wciąż istnieje, ale nie może być przymusowo dochodzone – sąd oddali powództwo, jeśli dłużnik powoła się na przedawnienie i będzie miał rację.

Ponieważ nasze prawo nie daje jednoznacznych odpowiedzi i lubi być skomplikowane, pojawiają się różne okresy przedawnienia.

Dlaczego tak się dzieje?

To pytanie nie do mnie, tylko do ustawodawcy, który wprowadził w życie takie a nie inne rozwiązania. Obywatel niech sobie szuka odpowiednich przepisów i czyta, pamiętając, że nieznajomość prawa szkodzi – (to taki sarkazm, ale prawdziwy).

Zostawiamy to czym kieruje się ustawodawca w swojej logice i przechodzimy do konkretów.

Ogólne terminy przedawnienia

Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego, podstawowe terminy przedawnienia to:

• 6 lat – dla większości roszczeń majątkowych,
• 3 lata – dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz roszczeń o świadczenia okresowe (np. czynsz, alimenty, odsetki).

Od 9 lipca 2018 r. termin 10-letni został skrócony do 6 lat (dla roszczeń powstałych po tej dacie).

Przykładowe terminy przedawnienia w prawie cywilnym (niestety trochę tego jest).

Roszczenia majątkowe ogólne	6 lat
Świadczenia okresowe (np. czynsz, odsetki)	3 lata
Działalność gospodarcza np. roszczenie o zapłatę	3 lata
Rękojmia za wady rzeczy ruchomej	2 lata od wydania rzeczy
Rękojmia za wady nieruchomości	5 lat od wydania rzeczy
Roszczenia z umowy przewozu	1 rok
Roszczenia z tytułu najmu lub dzierżawy	1 rok
Odszkodowanie z czynu niedozwolonego (delikt)	3 lata od dowiedzenia się o szkodzie i sprawcy
Szkoda na osobie	min. 3 lata, max. 20 lat

Żeby jeszcze bardziej skomplikować sprawę, podam teraz zasadę, od kiedy liczy się bieg przedawnienia?

Bieg przedawnienia rozpoczyna się z dniem, w którym roszczenie stało się wymagalne, czyli np. z dniem zapłaty wskazanym na fakturze lub w umowie.

To jeszcze nie koniec, teraz podam, to co może jest jedną z bardziej istotnych kwestii, a mianowicie kiedy przedawnienie nie biegnie albo zostaje przerwane?

Zawieszenie biegu przedawnienia

Następuje, gdy z przyczyn prawnych wierzyciel nie może dochodzić roszczenia – np. gdy:

• roszczenie przysługuje dziecku wobec rodziców – do ukończenia przez dziecko 18 lat,
• działa siła wyższa (np. wojna),
• obowiązuje szczególne moratorium ustawowe (np. w czasie pandemii).

Przerwanie biegu przedawnienia

Powoduje, że termin liczy się od nowa. Występuje, gdy:

• wierzyciel wytoczy powództwo (np. pozew, wniosek o zawezwanie do próby ugodowej),
• roszczenie zostanie uznane przez dłużnika (nawet w e-mailu!),
• zostanie wszczęte postępowanie egzekucyjne.

Jak nie dopuścić do przedawnienia? To oczywiście informacja istotna dla wierzyciela.

1. Pilnuj terminów – zapisuj daty wymagalności roszczeń i ustaw przypomnienia.
2. Uznanie długu – warto zebrać pisemne dowody uznania (np. e-mail z deklaracją spłaty).
3. Złóż wniosek o zawezwanie do próby ugodowej – to przerywa bieg przedawnienia.
4. Wytocz powództwo – jeśli nie ma innego wyjścia, lepiej nie czekać do ostatniej chwili.
5. Zadbaj o dokumentację – brak dowodów może uniemożliwić dochodzenie roszczenia, nawet jeśli nie jest przedawnione.

Podsumowując, przedawnienie nie oznacza wygaśnięcia długu, ale istotnie ogranicza możliwość jego dochodzenia. Dlatego tak ważne jest, by znać terminy przedawnienia i odpowiednio reagować. W wielu przypadkach można skutecznie przerwać bieg przedawnienia – trzeba jednak działać świadomie i z wyprzedzeniem.

Zadbaj zatem o swoje prawa, zanim będzie za późno.

Tymczasem życzę pięknego i słonecznego dnia i do miłego.