Procedura sądowa cywilna, choć stanowi fundament systemu wymiaru sprawiedliwości w tym obszarze, w praktyce bywa pełna zawiłości.

Dzisiaj postanowiłam zająć się tymi przepisami, pomimo, że mamy także procedurę karną, administracyjną i inne.

Nie da rady jednak opisać wszystkiego, nawet wybiórczo, żeby post był czytelny i zrozumiały, W przeciwnym wypadku stanie się tasiemcem, na końcu, którego albo uśniesz, albo stwierdzisz – „OMG tego nie da się spokojnie przeczytać”.

Dlaczego przepisy są trudne do zrozumienia i najczęściej skomplikowane?

Ooo! odpowiedź jest bardzo trudna.

Być może chodzi o to, żeby prawnicy na studiach i aplikacjach mieli się czego uczyć, być może chodzi o to, że w gąszczów przepisów, niewielu zorientuje się o co chodzi, a może jeszcze o coś innego. Co do pierwszego, żartuję, oczywiście, a co do pozostałych niestety nie mam wiedzy.

Ustawodawca uznawał jednak i uznaje dalej, że należy procedury sądowe komplikować ile się da, w imię, że wszystkim będzie łatwiej, że nastąpi przyspieszenie rozpatrywania poszczególnych spraw i ułatwi to Obywatelom dostęp do Sądów. No właśnie, taki mamy paradoks.

Wydaje się, że można byłoby zostawić to bez komentarza. i w tym miejscu zakończyć pisanie, będę jednak brnęła dalej.  W końcu obiecałam, że coś napiszę.

Poza tym łatwo się nie poddaję, zatem będę kontynuowała, zwracając uwagę na istotne kwestie, gdzie m.in. należy się „mieć na baczności”, żeby nie przegrać sporu z przyczyn formalnych.

Pamiętać należy, że niewłaściwe zrozumienie zasad postępowania cywilnego może prowadzić do poważnych konsekwencji procesowych. Dlatego postaram się przybliżyć niektóre trudniejsze aspekty przepisów procedury cywilnej, podając konkretne przykłady, które ukazują ich zastosowanie w praktyce.

1. Zasada jawności postępowania sądowego

Jednym z kluczowych elementów procedury cywilnej jest zasada jawności postępowania, która w teorii gwarantuje publiczny dostęp do rozpatrywanych spraw. W praktyce jednak przepisy tej zasady bywają bardziej złożone, szczególnie gdy chodzi o wyjątki od zasady jawności.

Przykład:
Zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego (KPC) postępowanie sądowe jest zasadniczo jawne. Jednakże w przypadkach szczególnych, takich jak postępowanie w sprawach dotyczących ochrony prywatności, sąd może zdecydować o utajnieniu rozprawy. Może to dotyczyć np. spraw rozwodowych, w których ujawnienie szczegółów życia prywatnego stron mogłoby naruszyć ich interesy. Zawiłość polega na tym, że sąd w każdym przypadku musi dokładnie uzasadnić, dlaczego zdecydował się na utajnienie. Natomiast jeśli strona postępowania, chciałaby wyłączenia jawności, musi sama pamiętać, żeby stosowny wniosek złożyć.

2. Skutki procesowe niewłaściwego doręczenia

Procedura doręczeń jest niezbędnym elementem postępowania sądowego, który zapewnia stronie możliwość zapoznania się z treścią pisma procesowego i udział w rozprawie. W praktyce błędy w doręczeniu mogą prowadzić do wielu nieporozumień, zwłaszcza gdy chodzi o doręczenie przesyłek sądowych.

Przykład:
Jeżeli pismo sądowe nie zostanie doręczone prawidłowo, albo sąd twierdzi, że jednak zostało doręczone, wówczas mogą wystąpić konsekwencje procesowe. Zawiłość pojawia się w sytuacji, gdy strona nie jest w stanie wykazać, że przesyłka nie została jej doręczona, a sąd uzna, że doręczenie miało miejsce. Może to prowadzić do problemów z terminami procesowymi, a w efekcie do nieskuteczności obrony prawnej. W ogóle kwestia doręczeń powinna być przedmiotem odrębnego wpisu na blogu. Za jakiś czas poświęcę tej tematyce odpowiednio dużo uwagi.

Sporządzenie pozwu, wymogi formalne, składanie wniosków dowodowych i prekluzja– kluczowe aspekty procedury cywilnej

W polskim systemie prawa cywilnego, prawidłowe sporządzenie pozwu, składanie wniosków dowodowych oraz przestrzeganie zasady prekluzji dowodowej mają kluczowe znaczenie dla przebiegu i wyniku postępowania sądowego.

1. Sporządzenie pozwu – wymogi formalne

Pozew to pierwszy i najistotniejszy dokument procesowy, (chyba, że mamy do czynienia z postępowaniem nieprocesowym, wówczas sprawę zaczynamy od złożenie wniosku – to tak na marginesie, żeby nie było łatwo), który inicjuje postępowanie cywilne. Aby pozew był skuteczny i mógł zostać rozpoznany przez sąd, musi spełniać określone wymogi formalne, których zignorowanie może prowadzić np.  do jego  zwrócenia.

Oto poniżej przedstawię kilka wymogów formalnych pozwu:

1. Oznaczenie sądu, do którego jest skierowany,
2. Imiona i nazwiska stron (w przypadku osób fizycznych – także ich adresy, a w przypadku osób prawnych – dane rejestrowe),
3. Oznaczenie rodzaju powództwa, czyli precyzyjne określenie, jakiego roszczenia domaga się powód (np. zapłata kwoty, wydanie rzeczy, ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego),
4. Opis i uzasadnienie roszczenia, czyli przedstawienie faktów, na których powód opiera swoje żądanie, oraz wskazanie norm prawnych, które uzasadniają jego stanowisko,
5. Wartość przedmiotu sporu, jeżeli jest wymagana (np. w sprawach o zapłatę, w których wartość roszczenia jest podstawą do określenia właściwego sądu),
6. Podpis powoda lub jego pełnomocnika,
7. Załączniki – wszelkie dokumenty, które mogą potwierdzać twierdzenia powoda (np. umowy, faktury, korespondencję).

Błędy w którymkolwiek z tych elementów mogą skutkować odrzuceniem pozwu lub zwrotem, jeśli nie zostaną one prawidłowo skorygowane w wyznaczonym przez sąd terminie.

Przykład:
Powód w pozwie o zapłatę nie określił dokładnie wartości przedmiotu sporu, co w przypadku sprawy o wysoką kwotę mogłoby prowadzić do konieczności zmiany właściwości sądu. Sąd może wezwać powoda do uzupełnienia tej informacji, a jak strona tego nie zrobi w sposób prawidłowy i w terminie, wówczas pozew zostanie zwrócony bez nadania mu biegu. Sąd ma także prawo od razu zwrócić pozew, bez wezwania do uzupełnienia braków formalnych, szczególnie gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika.

2. Składanie wniosków dowodowych – teza dowodowa

Składanie wniosków dowodowych to kluczowa część postępowania cywilnego, która pozwala stronom udowodnić swoje racje. Wnioski dowodowe powinny być precyzyjnie określone i zawierać dokładne wskazanie dowodów, które strona zamierza przedstawić w celu udowodnienia swoich twierdzeń. Trzeba też precyzyjnie określić tezę dowodową, czyli opisanie na jakie okoliczności składa się np. dokumenty lub wnosi się o przesłuchanie świadków.

Przykład:
W przypadku sporu o zapłatę, powód może przedstawić faktury, umowy czy korespondencję, które będą stanowić dowód na to, że dług faktycznie istnieje. W takim wypadku, powód musi złożyć wniosek dowodowy wskazujący na konkretne dokumenty, które mają potwierdzić roszczenie.

3. Zasada prekluzji dowodowej –  w polskim postępowaniu cywilnym oznacza, że strona, która nie przedstawiła dowodów na poparcie swoich twierdzeń w odpowiednim terminie (zwykle na początku postępowania), traci możliwość ich przedłożenia później, chyba że zaistnieją nadzwyczajne okoliczności, które usprawiedliwią ich niedostarczenie.  Nazywa się to prekluzją dowodową i  zmusza to  strony do szybkiego i skutecznego działania oraz składania wszystkich dowodów na wstępie.

Przykład:
Jeśli powód w sprawie o zapłatę nie załączy faktur do pozwu, sąd nie będzie mógł uwzględnić tych faktur jako dowodu, jeśli zostaną dostarczone dopiero na późniejszym etapie rozprawy głównej, chyba że powód uzasadni, dlaczego dowody te nie były mu wcześniej dostępne.

4. Konieczność podania tezy dowodowej (jeszcze na chwilę do tego wrócę, bo to ważne).

Teza dowodowa to określenie tego, co strona chce udowodnić, a więc wskazanie, w jakim zakresie i w jakim celu wnioskuje o dopuszczenie dowodów. Teza dowodowa powinna być jasna i precyzyjna, gdyż stanowi podstawę do wnioskowania o dopuszczenie dowodów przez sąd.

Przykład:
W sprawie o zapłatę, powód mógłby wskazać tezę dowodową: „Chcę udowodnić, że pozwana nie zapłaciła faktury nr 123 z dnia 15 marca 2024 roku na kwotę 10 000 zł.” Taka teza dowodowa jest jasna i wskazuje na konkretny cel – wykazanie istnienia zobowiązania pieniężnego na podstawie faktury. Na tej podstawie powód może wnioskować o dopuszczenie dowodu w postaci kopii faktury i korespondencji dotyczącej jej zapłaty.

Brak podania takiej tezy dowodowej lub jej ogólnikowość mogą prowadzić do problemów z precyzyjnym ustaleniem faktów w sprawie i skutkować pominięciem dowodów przez sąd.

5. Postępowanie zabezpieczające (mamy taką ciekawostkę)

Postępowanie zabezpieczające jest instytucją prawną, która pozwala na tymczasowe zabezpieczenie roszczenia. Choć w teorii ma to na celu ochronę interesów strony w przypadku obawy o niewykonanie wyroku, procedura ta nie jest pozbawiona ryzyka i trudności. Zastosowanie zabezpieczenia może wiązać się z koniecznością przedstawienia odpowiednich dowodów, a także spełnienia określonych przesłanek. Mało tego sąd nie zastosuje tego zabezpieczenia jeżeli nie będą spełnione przesłanki określone w procedurze cywilnej. Także widzicie, bez formalnych okoliczności nie wiele się z działa. Do tego dochodzi oczywiście ocena sądu, która nie zawsze musi być po Waszej myśli.

Przykład:
Zgodnie z przepisami procedury cywilnej, osoba wnosząca o zabezpieczenie musi wykazać, że roszczenie jest uzasadnione oraz że istnieje niebezpieczeństwo, iż wykonanie wyroku będzie niemożliwe lub bardzo utrudnione, no i oczywiście musi wykazać interes prawny. No i w tym ostatnim najczęściej jest „pies pogrzebany”, bo strona wnioskująca może twierdzić, że ma interes prawny, a sąd jednak może nie podzielić jej stanowiska. Interes prawny nie jest wprost zdefiniowany, a jest zależny od określonych okoliczności występujących w danej sprawie.

6. Wielość instancji i zasada dwuinstancyjności

Procedura cywilna w Polsce przewiduje zasadę dwuinstancyjności postępowania, co oznacza, że po wyroku sądu I instancji istnieje możliwość wniesienia apelacji do sądu wyższej instancji. Z punktu widzenia proceduralnego jest to ważne, ale również stanowi źródło komplikacji w praktyce.

Przykład:
W sprawach cywilnych, szczególnie o większej wartości, apelacje mogą trwać latami. Zjawisko to jest wynikiem przeładowania sądów, ale także zawiłości samego postępowania apelacyjnego. Dodatkowo, nie każda apelacja zostanie przyjęta do rozpoznania przez sąd wyższej instancji. W przypadku apelacji od wyroku sądu I instancji, sąd II instancji może ją oddalić na wstępie, jeżeli uzna, że wyrok sądu niższej instancji jest prawidłowy. Z kolei w postępowaniu kasacyjnym, który jest kolejną możliwością zaskarżenia, zaledwie niewielka liczba spraw ma szansę na rozpoznanie przez Sąd Najwyższy. Tylko, że postępowanie kasacyjne, to nie jest III instancja jak się niektórym wydaje, tylko jest to nadzwyczajny środek prawny, który stosuje się do prawomocnych orzeczeń

7. Zasady wnoszenia apelacji

Apelacja to jedna z form zaskarżenia wyroku sądowego, jednak procedura jej wniesienia wiąże się z określonymi terminami oraz wymogami formalnymi. Zaledwie niewielka nieścisłość w stosowaniu przepisów o apelacji może skutkować odrzuceniem apelacji.

Przykład:
Apelacja powinna być wniesiona w terminie 14 dni od doręczenia wyroku wraz z pisemnym uzasadnieniem. Czyli co? Najpierw trzeba wystąpić o pisemne uzasadnienie wyroku, a jak wyrok i uzasadnienie zostaną doręczone, wówczas można składać apelację.   Często jednak procesy związane z wniesieniem apelacji są skomplikowane przez dodatkowe przepisy. Na przykład, apelacja wniesiona przez pełnomocnika musi zawierać dokładne wskazanie, które elementy wyroku są kwestionowane i w jaki sposób strona chce, aby sąd wyższej instancji się do nich odniósł. Niedokładność w tym zakresie może prowadzić do odrzucenia apelacji, co jest przykładem zawiłości proceduralnych w tym obszarze.

To co, może na dzisiaj wystarczy, choć wszystko opisane przeze mnie powyżej jest jedynie kropelką w ocenie przepisów. 

Może w końcu nadejdą takie czasy, że przepis będą proste, przejrzyste i czytelne, bo są one skierowane do wszystkich, a nie tylko do prawników.

Tymczasem życzę pięknego dnia i do następnego wpisu. Pozdrawiam.